Các vụ việc liên quan đến ma túy thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều quy định pháp luật và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, người bị hại cũng như những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Trong quá trình giải quyết các vụ việc này, trợ giúp viên pháp lý giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận pháp luật, thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định, góp phần bảo đảm công bằng và thượng tôn pháp luật.

Trợ giúp viên pháp lý – điểm tựa pháp lý cho người yếu thế

Trợ giúp viên pháp lý là viên chức của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, đáp ứng các tiêu chuẩn và được bổ nhiệm, cấp thẻ theo quy định của pháp luật. Thông qua hoạt động chuyên môn, trợ giúp viên pháp lý giúp người được trợ giúp pháp lý hiểu rõ hơn về quyền, nghĩa vụ của mình, đồng thời hỗ trợ họ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ việc.

Trong các vụ án, vụ việc liên quan đến ma túy, người bị buộc tội có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin pháp luật, nhận thức đầy đủ về quyền tố tụng hoặc tự mình thực hiện các thủ tục cần thiết. Đặc biệt, những người thuộc nhóm yếu thế như trẻ em, người thuộc hộ nghèo, người khuyết tật có khó khăn về tài chính theo quy định áp dụng trong năm 2026 (từ ngày 01/01/2027 không phải đáp ứng điều kiện này) và các đối tượng khác đủ điều kiện theo quy định có thể cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.

Sự đồng hành của trợ giúp viên pháp lý không chỉ thể hiện ở việc giải thích quy định pháp luật mà còn ở việc hướng dẫn, hỗ trợ người được trợ giúp pháp lý thực hiện các quyền tố tụng, cung cấp tài liệu, trình bày ý kiến và đưa ra những yêu cầu hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án.

Đồng hành trong từng giai đoạn giải quyết vụ việc

Tùy thuộc vào tính chất vụ việc, yêu cầu trợ giúp pháp lý và phạm vi thực hiện theo quy định, trợ giúp viên pháp lý có thể tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý trong quá trình tố tụng hình sự.

Thông qua việc tham gia từ giai đoạn điều tra, Trợ giúp viên pháp lý có điều kiện tiếp xúc với người được trợ giúp pháp lý, thu thập, kiểm tra và đánh giá các tài liệu, chứng cứ theo quy định của pháp luật; đọc, ghi chép và sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra, xác định những tình tiết có lợi cũng như những vấn đề cần được làm rõ. Trên cơ sở đó, Trợ giúp viên pháp lý xây dựng phương án bào chữa, tham gia xét hỏi, tranh tụng và đưa ra các đề nghị phù hợp nhằm bảo đảm các quyền tố tụng cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý được tôn trọng và xem xét đầy đủ.

Vai trò của Trợ giúp viên pháp lý vì vậy không chỉ được thể hiện ở kết quả cuối cùng là mức hình phạt mà người được trợ giúp pháp lý phải chấp hành, mà quan trọng hơn còn thể hiện ở việc bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có người am hiểu pháp luật đồng hành, hỗ trợ và bảo vệ trong quá trình tố tụng; góp phần hạn chế nguy cơ bỏ sót những tình tiết có lợi, bảo đảm các quyền của họ được thực hiện đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Đối với người bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nếu thuộc diện được trợ giúp pháp lý, họ cũng có thể được hỗ trợ thực hiện các quyền hợp pháp của mình. Trợ giúp viên pháp lý hướng dẫn việc trình bày yêu cầu, cung cấp tài liệu, chứng cứ và thực hiện các thủ tục cần thiết theo quy định. Qua đó, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan được quan tâm bảo vệ trong quá trình giải quyết vụ việc.

Việc Trợ giúp viên pháp lý nghiên cứu kỹ hồ sơ, chủ động xác định các vấn đề pháp lý, đánh giá chứng cứ, tham gia xét hỏi và trình bày luận cứ bào chữa còn góp phần cùng các cơ quan tiến hành tố tụng làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án, bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Trợ giúp pháp lý miễn phí – bảo đảm quyền tiếp cận công lý

Một trong những ý nghĩa quan trọng của hoạt động trợ giúp pháp lý là giúp người thuộc diện được hưởng chính sách tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, nhất là những người gặp khó khăn về kinh tế hoặc thuộc nhóm dễ bị tổn thương.

Trợ giúp viên pháp lý thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính độc lập về chuyên môn trong phạm vi được giao và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Hoạt động này không nhằm bao che cho hành vi vi phạm pháp luật, mà góp phần bảo đảm việc xác định sự thật khách quan, việc áp dụng pháp luật đúng đắn và quyền của các bên được tôn trọng trong quá trình giải quyết vụ việc.

Để được hỗ trợ, người dân có thể liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương để được hướng dẫn xác định điều kiện thụ hưởng và chuẩn bị hồ sơ. Khi có yêu cầu, cần cung cấp thông tin như giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý và các tài liệu liên quan đến vụ việc. Đối với người đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang tham gia tố tụng, gia đình có thể thông báo nhu cầu trợ giúp pháp lý với cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn thực hiện theo quy định.

Trong các vụ việc liên quan đến ma túy, trợ giúp viên pháp lý là cầu nối giúp người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận các quyền pháp lý của mình, đồng thời góp phần bảo đảm quá trình giải quyết vụ việc được thực hiện đúng quy định. Sự đồng hành kịp thời, trách nhiệm và đúng pháp luật không chỉ hỗ trợ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, củng cố niềm tin của người dân vào công lý và chính sách nhân văn của Nhà nước./.